Skip to content
भक्तामर

25 Bol

The foundational list of Jain metaphysics — beginning with the gati and jati of the soul, through karma, gunasthana and charitra. In traditional order.

नाम देखिए, भेद याद कीजिए, फिर उत्तर मिलाइए
  1. 1

    गति चार

    Gati Four · 4विस्तार से

    The four states of existence in which a soul may be born.

    1. 1नरक गतिNarak Gati
    2. 2तिर्यंच गतिTiryanch Gati
    3. 3मनुष्य गतिManushya Gati
    4. 4देव गतिDev Gati
  2. 2

    जाति पाँच

    Jaati Five · 5विस्तार से

    Five classes of beings, by how many senses they possess.

    1. 1एकेन्द्रियEkendriya
    2. 2द्वीन्द्रियDvindriya
    3. 3त्रीन्द्रियTrindriya
    4. 4चतुरिन्द्रियChaturindriya
    5. 5पँचेन्द्रियPanchendriya
  3. 3

    काय छह

    Kaaya Six · 6विस्तार से

    Six body-classes of beings — five immobile and one mobile.

    1. 1पृथ्वीकायPrithavikaay
    2. 2अप् कायApkaay
    3. 3तेजस् कायTejaskaay
    4. 4वायुकायVaayukaay
    5. 5वनस्पतिकायVanaspatikaay
    6. 6त्रसकायTraskaay
  4. 4

    इन्द्रिय पाँच

    Indriya Five · 5विस्तार से

    The five senses through which a being apprehends its objects.

    1. 1स्पर्शन इन्द्रियSparshan Indriya
    2. 2रसन इन्द्रियRasan Indriya
    3. 3घ्राण इन्द्रियGhraan Indriya
    4. 4चक्षु इन्द्रियChakshuh Indriya
    5. 5श्रोत्र इन्द्रियShrot Indriya
  5. 5

    पर्याप्ति छह

    Paryaapti Six · 6विस्तार से

    Six capacities a being completes after birth.

    1. 1आहार-पर्याप्तिAahaar Paryaapti
    2. 2शरीर-पर्याप्तिSharir Paryaapti
    3. 3इन्द्रिय-पर्याप्तिIndriya Paryaapti
    4. 4श्वासोच्छ्वास-पर्याप्तिShvaasochhvaas Paryaapti
    5. 5भाषा-पर्याप्तिBhasha Paryaapti
    6. 6मनः-पर्याप्तिManh Paryaapti
  6. 6

    प्राण दस

    Praan Ten · 10विस्तार से

    The ten vitalities by which a being is said to live.

    1. 1श्रोत्रेन्द्रिय प्राणShrotrendriya Praan
    2. 2चक्षुरिन्द्रिय प्राणChakshurindriya Praan
    3. 3घ्राणेन्द्रिय प्राणGhraanendriya Praan
    4. 4रसनेन्द्रिय प्राणRasanendriya Praan
    5. 5स्पर्शनेन्द्रिय प्राणSparshnendriya Praan
    6. 6मनोबलManobal
    7. 7वचनबलVachanbal
    8. 8कायबलKaaybal
    9. 9श्वासोच्छ्वास प्राणShvaasochchhvaas Praan
    10. 10आयुष्य प्राणAayushya Praan
  7. 7

    शरीर पाँच

    Shareer Five · 5विस्तार से

    The five kinds of body a soul may take on.

    1. 1औदारिकAudaarik
    2. 2वैक्रियVaikriya
    3. 3आहारकAahaarak
    4. 4तैजसTaijas
    5. 5कार्मणKaarman
  8. 8

    योग पन्द्रह

    Yog Fifteen · 15विस्तार से

    Fifteen channels of activity of mind, speech and body.

    Four channels of mental activity

    1. 1सत्य मनोयोगSatya Manoyog
    2. 2असत्य मनोयोगAsatya Manoyog
    3. 3मिश्र मनोयोगMishra Manoyog
    4. 4व्यवहार मनोयोगVyavahaar Manoyog

    Four channels of vocal activity

    1. 5सत्य वचनयोगSatya Vachanyog
    2. 6असत्य वचनयोगAsatya Vachanyog
    3. 7मिश्र वचनयोगMishra Vachanyog
    4. 8व्यवहार वचनयोगVyavahaar Vachanyog

    Seven channels of bodily activity

    1. 9औदारिक काययोगAudaarik KaayYog
    2. 10औदारिक-मिश्र काययोगAudarik-Mishra KaayYog
    3. 11वैक्रिय काययोगVaikriya KaayYog
    4. 12वैक्रिय-मिश्र काययोगVaikriya-Mishra KaayYog
    5. 13आहारक काययोगAahaarak KaayYog
    6. 14आहारक-मिश्र काययोगAahaarak-Mishra KaayYog
    7. 15कार्मण काययोगKaarman KaayYog
  9. 9

    उपयोग बारह

    Upyog Twelve · 12विस्तार से

    Twelve modes of operative consciousness — knowledge, false knowledge and perception.

    Five kinds of knowledge

    1. 1मतिज्ञानMatiGyaan
    2. 2श्रुतज्ञानShrutGyaan
    3. 3अवधिज्ञानAvadhihGyaan
    4. 4मनःपर्यवज्ञानManahGyaan
    5. 5केवलज्ञानKewalhGyaan

    Three kinds of false knowledge

    1. 6मति अज्ञानMati Agyaan
    2. 7श्रुत अज्ञानShrut Agyaan
    3. 8विभंग अज्ञानVibhang Agyaan

    Four kinds of perception

    1. 9चक्षुःदर्शनChakshuhDarshan
    2. 10अचक्षुःदर्शनAchakshuhDarshan
    3. 11अवधिःदर्शनAvadhihDarshan
    4. 12केवलःदर्शनKewalhDarshan
  10. 10

    कर्म आठ

    Karm Eight · 8विस्तार से

    The eight fundamental types of karma bound to the soul.

    1. 1ज्ञानावरणीयGyaanaavaraniya
    2. 2दर्शनावरणीयDarshanaavaraniya
    3. 3वेदनीयVedniya
    4. 4मोहनीयMohaniya
    5. 5आयुष्यAayushya
    6. 6नामNaam
    7. 7गोत्रGotra
    8. 8अन्तरायAntaraay
  11. 11

    गुणस्थान चौदह

    Gunasthan Fourteen · 14विस्तार से

    Fourteen stages of spiritual progress.

    1. 1मिथ्या दृष्टिMithya Drishti
    2. 2सास्वादन सम्यग् दृष्टिSasvadan Samyag Drishti
    3. 3मिश्र दृष्टिMishra Drishti
    4. 4अविरत सम्यग् दृष्टिAvirat Samyag Drishti
    5. 5देशविरति श्रावकDesavirati Shravak
    6. 6प्रमत्त संयतPramatta Samyat
    7. 7अप्रमत्त संयतApramatta Samyat
    8. 8निवृत्ति बादर सम्परायNivriti Badar Samparaya
    9. 9अनिवृत्ति बादर सम्परायAnivriti Badar Samparaya
    10. 10सूक्ष्म सम्परायSukshma Samparay
    11. 11उपशान्त कषायUpshant Kashay
    12. 12क्षीण कषायKsheen Kashay
    13. 13सयोगी केवलीSayogi Kewali
    14. 14अयोगी केवलीAyogi Kewali
  12. 12

    पाँच इन्द्रियों के २३ विषय तेईस

    Paanch Indriyo Ke 23 Vishay Twenty-three · 23विस्तार से

    The twenty-three objects of the five senses.

    Three objects of hearing

    1. 1जीव शब्दJeeva Shabda
    2. 2अजीव शब्दAjeeva Shabda
    3. 3मिश्र शब्दMishra Shabda

    Five objects of sight

    1. 4कृष्ण वर्णKrishna Varna
    2. 5नील वर्णNeel Varna
    3. 6रक्त वर्णRakta Varna
    4. 7पीत वर्णPeet Varna
    5. 8श्वेत वर्णShwet Varna

    Two objects of smell

    1. 9सुरभि गन्धSurabhi Gandha
    2. 10दुरभि गन्धDurabhi Gandha

    Five objects of taste

    1. 11तिक्त रसTikta Rasa
    2. 12कटु रसKatu Rasa
    3. 13कषाय रसKashaaya Rasa
    4. 14आम्ल रसAamla Rasa
    5. 15मधुर रसMadhura Rasa

    Eight objects of touch

    1. 16गुरु स्पर्शGuru Sparsha
    2. 17लघु स्पर्शLaghu Sparsha
    3. 18मृदु स्पर्शMridu Sparsha
    4. 19खर स्पर्शKhara Sparsha
    5. 20शीत स्पर्शShita Sparsha
    6. 21उष्ण स्पर्शUshna Sparsha
    7. 22स्निग्ध स्पर्शSnigdha Sparsha
    8. 23रूक्ष स्पर्शRiksha Sparsha
  13. 13

    दस प्रकार के मिथ्यात्व दस

    Das Prakaar Ke Mithyaatva Ten · 10विस्तार से

    Ten forms of wrong belief.

    1. 1जीव को अजीवJiv Ko Ajiv
    2. 2अजीव को जीवAjiv Ko Jiv
    3. 3धर्म को अधर्मDharm Ko Adharm
    4. 4अधर्म को धर्मAdharm Ko Dharm
    5. 5साधु को असाधुSadhu Ko Asadhu
    6. 6असाधु को साधुAsadhu Ko Sadhu
    7. 7मार्ग को कुमार्गMarg Ko Kumarg
    8. 8कुमार्ग को मार्गKumarg Ko Marg
    9. 9मुक्त को अमुक्तMukt Ko Amukt
    10. 10अमुक्त को मुक्तAmukt Ko Mukt
  14. 14

    नौ तत्त्व के ११५ भेद एक सौ पन्द्रह

    Nau Tattva Ke 115 Bhed One hundred fifteen · 115विस्तार से

    The one hundred and fifteen divisions of the nine tattvas.

    1. Jeev Ke 14 Bhed

    Sukshma Ekendriya Ke Do Bhed

    1. 1अपर्याप्तAparyaapt
    2. 2पर्याप्तParyaapt

    Baadar Ekendriya Ke Do Bhed

    1. 3अपर्याप्तAparyaapt
    2. 4पर्याप्तParyaapt

    Dweendriya Ke Do Bhed

    1. 5अपर्याप्तAparyaapt
    2. 6पर्याप्तParyaapt

    Treendriya Ke Do Bhed

    1. 7अपर्याप्तAparyaapt
    2. 8पर्याप्तParyaapt

    Chaturindriya Ke Do Bhed

    1. 9अपर्याप्तAparyaapt
    2. 10पर्याप्तParyaapt

    Asangyi-Panchendriya Ke Do Bhed

    1. 11अपर्याप्तAparyaapt
    2. 12पर्याप्तParyaapt

    Sangyi-Panchendriya Ke Do Bhed

    1. 13अपर्याप्तAparyaapt
    2. 14पर्याप्तParyaapt

    2. Ajeev Ke 14 Bhed

    Dharmaastikaay Ke Teen Bhed

    1. 15स्कन्धSkandh
    2. 16देशDesh
    3. 17प्रदेशPradesh

    Adharmaastikaay Ke Teen Bhed

    1. 18स्कन्धSkandh
    2. 19देशDesh
    3. 20प्रदेशPradesh

    Akaashaastikaay Ke Teen Bhed

    1. 21स्कन्धSkandh
    2. 22देशDesh
    3. 23प्रदेशPradesh

    Kaal Ka Ek Bhed

    1. 24कालKaal

    Pudgalaastikaay Ke Chaar Bhed

    1. 25स्कन्धSkandh
    2. 26देशDesh
    3. 27प्रदेशPradesh
    4. 28परमाणुParmaanu

    3. Punya Ke 9 Bhed

    1. 29अन्न-पुण्यAnn-Punya
    2. 30पान-पुण्यPaan-Punya
    3. 31लयन (स्थान)-पुण्यLayan (Sthaan)-Punya
    4. 32शय्या-पुण्यShayya-Punya
    5. 33वस्त्र-पुण्यVastra-Punya
    6. 34मन-पुण्यMan-Punya
    7. 35वचन-पुण्यVachan-Punya
    8. 36काय-पुण्यKaay-Punya
    9. 37नमस्कार-पुण्यNamaskaar-Punya

    4. Paap Ke 18 Bhed

    1. 38प्राणातिपात पापPraanaatipaat Paap
    2. 39मृषावाद पापMrishaavaad Paap
    3. 40अदत्तादान पापAdattaadaan Paap
    4. 41मैथुन पापMaithun Paap
    5. 42परिग्रह पापParigrah Paap
    6. 43क्रोध पापKrodh Paap
    7. 44मान पापMaan Paap
    8. 45माया पापMaayaa Paap
    9. 46लोभ पापLobh Paap
    10. 47राग पापRaag Paap
    11. 48द्वेष पापDwesh Paap
    12. 49कलह पापKalah Paap
    13. 50अभ्याख्यान पापAbhyaakhyaan Paap
    14. 51पैशुन्य पापPaishunya Paap
    15. 52पर-परिवाद पापPar-Privaad Paap
    16. 53रति-अरति पापRati-Arati Paap
    17. 54माया-मृषा पापMaaya-Mrisha Paap
    18. 55मिथ्यादर्शनशल्य पापMithyadarshanshalya Paap

    5. Aashrav Ke 20 Bhed

    1. 56मिथ्यात्व आस्रवMithyatva Aasrav
    2. 57अव्रत आस्रवAvrat Aasrav
    3. 58प्रमाद आस्रवPramaad Aasrav
    4. 59कषाय आस्रवKashaay Aasrav
    5. 60योग आस्रवYog Aasrav
    6. 61प्राणातिपात आस्रवPraanaatipaat Aasrav
    7. 62मृषावाद आस्रवMrishaavad Aasrav
    8. 63अदत्तादान आस्रवAdattadaan Aasrav
    9. 64मैथुन आस्रवMaithun Aasrav
    10. 65परिग्रह आस्रवParigrah Aasrav
    11. 66श्रोत्रेन्द्रिय-प्रवृत्ति आस्रवShrotrendriya-Pravarti Aasrav
    12. 67चक्षुरिन्द्रिय-प्रवृत्ति आस्रवChakshurindriya-Pravarti Aasrav
    13. 68घ्राणेन्द्रिय-प्रवृत्ति आस्रवGhraanendriya-Pravarti Aasrav
    14. 69रसेन्द्रिय-प्रवृत्ति आस्रवRasendriya-Pravarti Aasrav
    15. 70स्पर्शनेन्द्रिय-प्रवृत्ति आस्रवSparshnendriya-Pravarti Aasrav
    16. 71मन-प्रवृत्ति आस्रवMan-Pravarti Aasrav
    17. 72वचन-प्रवृत्ति आस्रवVachan-Pravarti Aasrav
    18. 73काय-प्रवृत्ति आस्रवKaay-Pravarti Aasrav
    19. 74भण्डोपकरण रखने में अयत्ना करना आस्रवBhandopakan Rakhane Mei Ayatna Karana Aasrav
    20. 75शुचि-कुशाग्र मात्र दोष सेवन आस्रवShuchi-Kushaagra Maatra Dosh Sewan Aasrav

    6. Sanvar Ke 20 Bhed

    1. 76सम्यक्त्व संवरSamyaktva Sanvar
    2. 77व्रत संवरVrat Sanvar
    3. 78अप्रमाद संवरApramaad Sanvar
    4. 79अकषाय संवरAkashaay Sanvar
    5. 80अयोग संवरAyog Sanvar
    6. 81प्राणातिपात विरमण संवरPraanaatipaat Viraman Sanvar
    7. 82मृषावाद विरमण संवरMrishaavad Viraman Sanvar
    8. 83अदत्तादान विरमण संवरAdattaadaan Viraman Sanvar
    9. 84अब्रह्मचर्य-विरमण संवरAbrahmacharya-Viraman Sanvar
    10. 85परिग्रह-विरमण संवरParigrah-Viraman Sanvar
    11. 86श्रोत्रेन्द्रिय-निग्रह संवरShrotrendriya-Nigrah Sanvar
    12. 87चक्षुरिन्द्रिय-निग्रह संवरChakshurindriya-Nigrah Sanvar
    13. 88घ्राणेन्द्रिय-निग्रह संवरGhraanendriya-Nigrah Sanvar
    14. 89रसनेन्द्रिय-निग्रह संवरRasanendriya-Nigrah Sanvar
    15. 90स्पर्शनेन्द्रिय-निग्रह संवरSparshnendriya-Nigrah Sanvar
    16. 91मनो-निग्रह संवरMano-Nigrah Sanvar
    17. 92वचन-निग्रह संवरVachan-Nigrah Sanvar
    18. 93काय-निग्रह संवरKaay-Nigrah Sanvar
    19. 94भण्डोपकरण रखने में अयत्ना न करना संवरBhandopakaran Rakhane Mei Ayatna Na Karana Sanvar
    20. 95शुचि-कुशाग्र मात्र दोष सेवन न करना संवरShuchi-kushaagra Maatra Dosh Sewan Na Karana Sanvar

    7. Nirjara Ke 12 Bhed

    1. 96अनशनAnashan
    2. 97ऊनोदरीUnodari
    3. 98भिक्षाचारीBhikshaachaari
    4. 99रसपरित्यागRasParityaag
    5. 100काय-क्लेशKaay-Klesh
    6. 101प्रतिसंलीनताPratisanleenata
    7. 102प्रायश्चितPraayashchit
    8. 103विनयVinay
    9. 104वैय्यावृत्यVaiyyaavratya
    10. 105स्वाध्यायSwaadhyaay
    11. 106ध्यानDhyaan
    12. 107कायोत्सर्गKayotsarg

    8. Bandh Ke 4 Bhed

    1. 108प्रकृति-बन्धPrakrati-Bandh
    2. 109स्थिति-बन्धSthiti-Bandh
    3. 110अनुभाग-बन्धAnubhaag-Bandh
    4. 111प्रदेश-बन्धPradesh-Bandh

    9. Moksh Ke 4 Bhed

    1. 112ज्ञानGyaan
    2. 113दर्शनDarshan
    3. 114चारित्रChaaritra
    4. 115तपTap
  15. 15

    आत्मा आठ

    Aatma Eight · 8विस्तार से

    Eight aspects by which the soul is characterized.

    1. 1द्रव्य आत्माDravya Aatma
    2. 2कषाय आत्माKashay Aatma
    3. 3योग आत्माYog Aatma
    4. 4उपयोग आत्माUpyog Aatma
    5. 5ज्ञान आत्माGyan Aatma
    6. 6दर्शन आत्माDarshan Aatma
    7. 7चारित्र आत्माCharitra Aatma
    8. 8वीर्य आत्माVeerya Aatma
  16. 16

    दण्डक चौबीस

    Dandak Twenty-four · 24विस्तार से

    Twenty-four states of existence in which karma bears fruit.

    The hellish

    1. 1सात नारकी का दण्डकSaat Naaraki Ka Dandak

    Ten of the Bhavanpati gods

    1. 2असुरकुमारAsurkumar
    2. 3नागकुमारNaagkumar
    3. 4सुपर्णकुमारSuparnkumar
    4. 5विद्युत्कुमारVidyutkumar
    5. 6अग्निकुमारAgnikumar
    6. 7द्वीपकुमारDweepkumar
    7. 8उदधिकुमारUdadhikumar
    8. 9दिक् कुमारDikkumar
    9. 10वायुकुमारVaayukamar
    10. 11स्तनितकुमारStanitkumar

    Nine of the tiryanch beings

    1. 12पृथ्वीकायPrithvikaay
    2. 13अप् कायApkaay
    3. 14तेजस् कायTejaskaay
    4. 15वायुकायVaayukaay
    5. 16वनस्पतिकायVanaspatikaay
    6. 17द्वीन्द्रियDweendriya
    7. 18त्रीन्द्रियTreendriya
    8. 19चतुरिन्द्रियChaturindriya
    9. 20तिर्यंच पंचेन्द्रियTiryanch Panchendriya

    The remaining four

    1. 21मनुष्य पंचेन्द्रियManushya Panchendriya
    2. 22व्यन्तर देवVyantar Dev
    3. 23ज्योतिष्क देवJyotishk Dev
    4. 24वैमानिक देवVaimaanik Dev
  17. 17

    लेश्या छह

    Leshya Six · 6विस्तार से

    Six colourations of the soul, tinged by the passions.

    1. 1कृष्ण लेश्याKrishna Leshya
    2. 2नील लेश्याNeel Leshya
    3. 3कापोत लेश्याKapot Leshya
    4. 4तेजो लेश्याTejo Leshya
    5. 5पद्म लेश्याPadma Leshya
    6. 6शुक्ल लेश्याShukla Leshya
  18. 18

    दृष्टि तीन

    Drishti Three · 3विस्तार से

    Three perspectives of belief.

    1. 1सम्यक् दृष्टिSamyak Drishti
    2. 2मिथ्या दृष्टिMithya Drishti
    3. 3मिश्र दृष्टिMishra Drishti
  19. 19

    ध्यान चार

    Dhyaan Four · 4विस्तार से

    Four kinds of concentrated attention.

    1. 1आर्त ध्यानAart Dhyaan
    2. 2रौद्र ध्यानRaudra Dhyaan
    3. 3धर्म ध्यानDharma Dhyaan
    4. 4शुक्ल ध्यानShukla Dhyaan
  20. 20

    छह द्रव्यों का ज्ञान छह

    Chhah Dravyo Ka Gyaan Six · 6विस्तार से

    The six universal substances that constitute the cosmos.

    1. 1धर्मास्तिकायDharmastikaya
    2. 2अधर्मास्तिकायAdharmastikaya
    3. 3आकाशास्तिकायAkashastikaya
    4. 4कालKaal
    5. 5जीवास्तिकायJeevastikaya
    6. 6पुद्गलास्तिकायPudgalastikaya
  21. 21

    राशि दो

    Raashi Two · 2विस्तार से

    All that exists falls into two heaps — living and non-living.

    1. 1जीव राशिJeev Raashi
    2. 2अजीव राशिAjeev Raashi
  22. 22

    श्रावक के १२ व्रत बारह

    Shraawak Ke 12 Vrat Twelve · 12विस्तार से

    Twelve vows of a householder — five anuvrat, three gunavrat, four shikshavrat.

    Five lesser vows

    1. 1अहिंसा अणुव्रतAhimsa Anuvrat
    2. 2सत्य अणुव्रतSatya Anuvrat
    3. 3अचौर्य अणुव्रतAchaurya Anuvrat
    4. 4ब्रह्मचर्य अणुव्रतBhramacharya Anuvrat
    5. 5अपरिग्रह अणुव्रतAparigraha Anuvrat

    Three merit vows

    1. 6दिक् व्रतDik Vrat
    2. 7भोग-उपभोग व्रतBhoga-Upbhoga Vrat
    3. 8अनर्थदण्ड व्रतAnartha-danda Vrat

    Four disciplinary vows

    1. 9सामायिक व्रतSamayik Vrat
    2. 10देशावकाशिक व्रतDesavakasika Vrat
    3. 11पौषध व्रतPausadha Vrat
    4. 12अतिथि संविभाग व्रतAtithi Samvibhaga Vrat
  23. 23

    साधु के ५ महाव्रत पाँच

    Saadhu Ke 5 Mahaavrat Five · 5विस्तार से

    The five great vows of an ascetic.

    1. 1अहिंसा महाव्रतAhimsa Mahaavrat
    2. 2सत्य महाव्रतSatya Mahaavrat
    3. 3अचौर्य महाव्रतAchaurya Mahaavrat
    4. 4ब्रह्मचर्य महाव्रतBhramacharya Mahaavrat
    5. 5अपरिग्रह महाव्रतAparigraha Mahaavrat
  24. 24

    भाँगा उनचास

    Bhaanga Forty-nine · 49विस्तार से

    When a vow is taken, the bhaanga define how completely it is kept. There are three ways of acting (karan) and three channels (yog); their combinations make forty-nine in all.

    Karan can be taken as one, two or all three — giving 7 sets. The yog likewise give 7 sets. Pairing each with each makes 7 × 7 = 49.

    Three karan — three ways of acting

    1. 1करनाKarana
    2. 2करानाKaraana
    3. 3अनुमोदनAnumodan

    Three yog — three channels of action

    1. 4मनMan
    2. 5वचनVachan
    3. 6कायाKaaya
  25. 25

    चारित्र पाँच

    Chaaritra Five · 5विस्तार से

    Five kinds of conduct.

    1. 1सामायिकSamayik
    2. 2छेदोपस्थापनीयChhedopasthapaneeya
    3. 3परिहार विशुद्धिParihaar Vishudhhi
    4. 4सूक्ष्म सम्परायSuksham Samparay
    5. 5यथाख्यातYathakhyat

क्रम परम्परा के अनुसार · bhaktamar.org/tattva-gyan