मुख्य सामग्री पर जाएँ
9 / 25

उपयोग बारह

Upyog Twelve · 12

आत्मा की चेतना का व्यापार — ज्ञान, अज्ञान और दर्शन के बारह भेद।

पाँच ज्ञान

  1. 1मतिज्ञानMatiGyaanइन्द्रियों और मन से प्राप्त ज्ञान।
  2. 2श्रुतज्ञानShrutGyaanशास्त्रों (आगमों) से प्राप्त ज्ञान।
  3. 3अवधिज्ञानAvadhihGyaanइन्द्रियों की सहायता के बिना रूपी पदार्थों का प्रत्यक्ष ज्ञान।
  4. 4मनःपर्यवज्ञानManahGyaanअन्य के मन के भावों को जानने वाला ज्ञान।
  5. 5केवलज्ञानKewalhGyaanसर्वज्ञता — सम्पूर्ण एवं पूर्ण ज्ञान।

तीन अज्ञान

  1. 6मति अज्ञानMati Agyaanमिथ्यादृष्टि का विपरीत मतिज्ञान।
  2. 7श्रुत अज्ञानShrut Agyaanमिथ्यादृष्टि का विपरीत श्रुतज्ञान।
  3. 8विभंग अज्ञानVibhang Agyaanमिथ्यादृष्टि का विपरीत अवधिज्ञान।

चार दर्शन

  1. 9चक्षुःदर्शनChakshuhDarshanनेत्रों द्वारा होने वाला दर्शन।
  2. 10अचक्षुःदर्शनAchakshuhDarshanनेत्रों के अतिरिक्त अन्य इन्द्रियों तथा मन द्वारा होने वाला दर्शन।
  3. 11अवधिःदर्शनAvadhihDarshanअवधिज्ञान से जाने जाने वाले विषय का दर्शन।
  4. 12केवलःदर्शनKewalhDarshanकेवली का पूर्ण दर्शन।

संबंधित बोल